Het oude stads-centrum heeft een langgerekte vorm met markante lindebomen langs de Galamagracht en de Eegracht. Deze oude lindebomen dienen voornamelijk als zonwering.

De stad dankt zijn naam aan een riviertje dat vroeger door IJlst liep, de oude Ee.
Van de Ee zijn nog slechts fragmenten over. Eén ervan vormt de centrale as van het stadje en heeft het karakter van een gracht. Pal langs de huizen loopt de straat en de tuinen liggen aan de overkant van de straat aan de kant van de Ee.
Deze aan het water grenzende tuintjes, “bleken” of “overtuinen” geheten, behoren bij de aan de grachten liggende huizen en werden vroeger gebruikt om de was te bleken.

Enkele zeventiende- en achttiende-eeuwse gevels van kapiteins- en koopmans-huizen getuigen nog van een ver verleden.
Vooral de scheepsbouw en de houthandel waren sterk vertegenwoordigd.
Hoe groot de eigen scheepvaart van IJlst in de 17e en 18e eeuw was, is moeilijk te bepalen. Bekend is wel dat IJlster kapiteins het Europese kustgebied van de Atlantische Oceaan, de Noordzee, en de Oostzee bevoeren.